De doos staat meestal op een aanrecht. Vier kittens erin, een handdoek eroverheen, en een eigenaar die er niet om gevraagd heeft en het ook niet had kunnen betalen. Wie in een asiel werkt kent dat tafereel uit zijn hoofd, inclusief het zinnetje dat erbij hoort: het was één keer, ze glipte naar buiten.
Hoorn wil dat tafereel voor zijn. De gemeente start een proef waarbij inwoners met een laag inkomen hun kat gratis kunnen laten castreren of steriliseren, en er desgewenst meteen een chip bij krijgen. Het gaat via een waardebon die bij een deelnemende dierenarts kan worden ingeleverd — dezelfde voucherroute die het landelijke project in andere gemeenten gebruikt.
Waar de proef vandaan komt
De basis ligt bijna een jaar terug. Tijdens de begrotingsbehandeling van 4 en 12 november 2025 nam de gemeenteraad een motie van Hart van Hoorn aan, mede ingediend door Fractie Tonnaer. Die vroeg het college om een pilot van één jaar, uitgevoerd samen met Stichting Zwerfkatten Nederland, lokale dierenartsen en het Dierenasiel Hoorn. In de motie stond 15.000 euro uit de algemene reserve. Of dat ook het uiteindelijke budget van de proef is, staat niet in de aankondiging van deze week.
Hoorn sluit daarmee aan op een landelijk project. Dat draait sinds 2023 in Groningen en wordt vanaf 1 mei 2025 uitgevoerd door Stichting Zwerfkatten Nederland; Almere en Amersfoort volgden als tweede en derde gemeente, Haarlem, Alkmaar en Lelystad startten in de winter en het voorjaar van 2026. De inkomensgrens ligt op 120 of 130 procent van het bijstandsniveau, of op deelname aan de voedselbank of schuldhulpverlening — welk percentage geldt en hoeveel katten per huishouden mee mogen doen, bepaalt de gemeente zelf.
Vijftienduizend euro is een paar honderd katten, geen beleid
Hier wringt het. De dierenartsen doen mee tegen een vooraf vastgesteld, laag tarief; de KNMvD beschrijft de werkwijze zo: de eigenaar meldt zich aan, na een inkomenstoets volgt een voucher, en de dierenarts declareert die na de behandeling. Hoe hoog dat tarief is, maakt het project niet openbaar. Reken je met 60 euro per kat, dan komen er uit 15.000 euro ongeveer 250 behandelingen. Reken je met 100 euro, dan zijn het er 150.
Zet dat naast het probleem. Hoeveel katten van minima in Hoorn niet geholpen zijn, staat nergens; het projectteam houdt het op “een fors percentage” van die huishoudens en heeft daar geen telling bij gepubliceerd. Maar één ongesteriliseerde poes levert in twee jaar makkelijk meerdere nesten op, en elk nest komt uiteindelijk ergens terecht. Een proef die op een paar honderd behandelingen uitkomt, is een gebaar met een goede richting en een te korte arm. De landelijke ambitie — gefaseerd zo’n 100.000 katten van minima helpen — laat precies zien op welke schaal dit eigenlijk speelt.
De preventiecijfers zijn zwakker dan de voorstanders ze brengen
En dan het punt dat wij zelf ook te makkelijk overnemen. In de motie staat dat in Groningen, Amersfoort en Almere “aantoonbare resultaten” zijn geboekt in het terugdringen van het aantal zwerfkatten. Dat klinkt als een gemeten effect, maar wie de projectpagina’s naloopt vindt geen openbare nulmeting en geen telling achteraf. Dat het preventie-argument logisch is, betekent niet dat het al bewezen is. Wie voor dit soort regelingen pleit — en dat doen wij — heeft er meer aan om dat hardop te zeggen dan om een aanname als cijfer door te geven.
Controleer vandaag of het chipnummer nog naar jou wijst
Los van de regeling: een chip is alleen iets waard zolang de registratie klopt. Zoek het chipnummer van je kat op in het dierenpaspoort en controleer het in de landelijke zoekfunctie. Verhuisd, nieuw telefoonnummer, kat overgenomen van iemand anders: dat zijn de drie momenten waarop een registratie stilletjes waardeloos wordt, en je merkt het pas als het dier al zoek is. Wat een chip verder wel en niet oplost, beschreven we eerder in het verhaal van kater Pierre.
Voor wie twijfelt of de ingreep de moeite waard is: de kosten van een kat lopen vooral op ná zo’n moment, niet ervoor. We zetten de gemiddelde bedragen op een rij in wat een kat werkelijk kost, en wat een dierenarts in een normaal jaar te zien krijgt staat in hoe vaak een kat naar de dierenarts moet.
Het getal dat over een jaar telt
De raad wordt geïnformeerd over voortgang en resultaten van de proef. Eén cijfer is dan belangrijker dan alle andere: niet hoeveel vouchers er zijn uitgegeven, maar hoeveel er daadwerkelijk bij een dierenarts zijn ingeleverd. Bij dit soort regelingen zit het gat meestal daartussen — in de aanvraag, het vervoer, de afspraak. Blijft dat verschil klein, dan werkt de opzet. Blijft het groot, dan was het geld niet het probleem.