Woensdagavond 12 augustus schuift de maan voor bijna 90 procent van de zon langs. Vanuit Utrecht begint het rond 19.16 uur, het maximum valt om 20.11 uur en om 21.03 uur is het voorbij. Het is de grootste zonsverduistering boven Nederland sinds 1999, en er staat een hoop over in de krant. Over honden, katten en paarden gaat dat meestal net iets te hard: dat dieren “denken dat het nacht wordt” en dat vogels stilvallen.
Dat klopt bij een totale verduistering. Deze is dat niet. Wij zetten de cijfers even naast elkaar, want ze bepalen precies wat je dier wel en niet gaat merken.
Wat er woensdagavond feitelijk gebeurt
Op het hoogtepunt is 89,9 procent van de zonneschijf bedekt en staat de zon nog ongeveer 8 graden boven de horizon. Om 21.10 uur gaat hij onder. Twee dingen volgen daaruit.
Ten eerste: er blijft licht over. Bij een totale verduistering valt de laatste procent weg en dán kelderen de lichtsterkte en de temperatuur binnen een minuut. Dat laatste randje is het hele verschil. Met een tiende van de zonneschijf nog in beeld blijft het buiten gewoon zien, ook al oogt het vlak en grauw.
Ten tweede: het valt samen met de normale avondschemering. De zon zakt tussen 19.16 en 21.03 uur toch al richting de horizon. Het licht dat de verduistering wegneemt, verdwijnt dus grotendeels bovenop een daling die je dier elke avond meemaakt. Voor een dier dat zich op licht oriënteert, is dit een wat snellere, wat vroegere schemering — geen nacht die om acht uur begint.
Wat je dier er dan wél van merkt
Vooral jou. De kans dat een hond woensdagavond van slag raakt, zit niet in de stand van de maan maar in de avond eromheen: buren op straat, groepjes mensen met brillen op in het park, de sterrenwacht met bezoek, kinderen die opgewonden heen en weer rennen, en een baasje dat een uur lang omhoog staat te kijken in plaats van op de hond te letten. Honden lezen dat soort verandering veel scherper dan een lichtsterkte die met een factor tien zakt.
Dieren die het wel aan het licht ophangen, doen gewoon wat ze bij schemering doen: kippen zoeken het hok op, koeien lopen richting stal, katten worden actiever. Bij bijna 90 procent bedekking begint dat gedrag hooguit wat eerder en stopt het weer als het licht terugkomt. Dat is opmerkelijk om te zien, maar het is geen stress.
Onze werkwijze voor die avond
Wij zouden het simpel houden en de routine juist niet aanpassen:
- Loop de avondwandeling vóór 19.00 uur of na 21.15 uur, dan zit je er met je hond helemaal buiten. Hoe je die wandelmomenten normaal indeelt, staat in ons stuk over hoe vaak je een hond uitlaat.
- Ga je tussendoor wel naar buiten: kort, aangelijnd, en op een rustige plek. Niet naar het uitkijkpunt waar honderd man staat.
- Paarden en vee in de wei laat je staan. Binnenhalen kost meer onrust dan het oplevert; het is een schemering, geen onweer.
- Konijnen en cavia’s in een buitenverblijf hebben niets extra’s nodig — controleer alleen of ze bij hun schuilhok kunnen, zoals altijd rond schemering. Wat een goed verblijf verder moet hebben, leggen we uit bij konijnen en knaagdieren.
- Katten met een kattenluik: laat het open. Een kat die halverwege een verduistering opeens buitengesloten is, dát levert wel gedoe op.
En het klinkt onnodig, maar het wordt gevraagd: een eclipsbril is voor jou, niet voor je dier. Honden, katten en paarden staren niet in de zon — dat is precies waarom er na eclipsen wel mensen met netvliesschade bij de oogarts komen en geen honden bij de dierenarts.
Wanneer je wel aan iets anders moet denken
Blijft je hond of kat na woensdag hangen in gedrag dat je niet kent — niet eten, verstoppen, hijgen zonder warmte, mank lopen na een avond buiten — dan zoek je de oorzaak niet bij de zon. Augustus is het seizoen van grasaren, hitte en oververmoeide dieren na een drukke vakantieweek. Twijfel je hoe snel je daarmee moet aanbellen, dan helpt onze uitleg over hoe vaak een kat naar de dierenarts moet.
De gouden regel voor woensdag: hoe minder je de avond van je dier verandert, hoe minder je dier van de verduistering merkt. Zet jezelf op de stoep met een goedgekeurde bril en laat de hond binnen op de bank liggen. Om 21.03 uur is alles weer als altijd.
Bronnen: NOS — oogartsen over veilig kijken, Scientias — grootste verduistering in 27 jaar en Sterrenwacht Cosmos — bedekking en zonshoogte.