In 2016 wordt in Bolivia een gevonden kitten binnengebracht bij een lokaal opvangcentrum voor wilde dieren. Klein, gevlekt, en zijn uiterlijk kwam niet overeen met de beschrijvingen van de Braziliaanse tijgerkatten. De dierenarts nam bij de routinecontrole bloed af. Dat werd de aanleiding voor een onderzoek dat tien jaar later laat zien dat er een kattensoort bestond die niemand had beschreven.
Die soort heet nu Leopardus tilcayo en is deze week beschreven in het vaktijdschrift Current Biology. Het is de eerste nieuwe katachtige in een eeuw. Het dier is iets kleiner dan een huiskat, heeft een lichtbruine vacht met onregelmatige rozetten en ronde oren, en leeft in het Yungas-woud in Bolivia, een bergachtig gebied waar de bossen vaak in de wolken hangen. Dat meldt de NOS op basis van de publicatie zelf.
Waarom niemand het aan de vacht kon zien
Evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, een van de leidende onderzoekers, legde tegen de VRT uit waarom dit zo lang duurde: tijgerkatten uit Midden- en Zuid-Amerika zijn op hun uiterlijke kenmerken amper uit elkaar te houden. Daar komt bij dat de tilcayo zeldzaam en schuw is en in slecht toegankelijk gebied leeft. Het bewijs kwam uit het DNA. De onderzoekers analyseerden erfelijk materiaal van 38 dieren, deels uit museumcollecties, en kwamen uit op vijf soorten tijgerkatten in plaats van vier. De tilcayo splitste zich naar schatting 1,4 miljoen jaar geleden af. Een tweede exemplaar bevestigde later wat dat eerste kitten had laten zien.
Voor wie met dieren werkt, zit daar de eigenlijke les. De ontdekking hing niet aan een expeditie of een dure camerastudie, maar aan een opvangcentrum dat een gevonden dier registreerde en een dierenarts die routinematig bloed afnam. Vastleggen wat je binnenkrijgt, ook als het “gewoon een gevlekt katje” lijkt, is wat later te controleren valt. Een oordeel op uiterlijk is dat niet.
Een naam beschermt geen bos
De bergbossen van Bolivia staan onder toenemende druk door ontbossing, landbouw, branden en mijnbouw. De IUCN beschouwt de tijgerkat nu al als een beschermde soort met afnemende populaties, en de onderzoekers hopen dat de tilcayo een eigen beschermde status krijgt. Dat is winst op papier. Maar een soortnaam verandert niets aan de oorzaak: het leefgebied wordt kleiner, en een dier dat zo schuw is en zo weinig voorkomt, heeft aaneengesloten bos nodig, geen erkenning. Wij zagen binnen een dag na de publicatie op X al handelsberichten langskomen over een muntje dat naar deze kat is vernoemd. Aandacht vertaalt zich dus vlot in speculatie. In bescherming vertaalt ze zich alleen als er geld naar het gebied zelf gaat.
Een nieuwe kat haalt het nieuws, een verdwijnend nevelbos niet
Eerlijk is eerlijk: een nieuwe katachtige haalt het nieuws, een verdwijnend nevelbos niet, en wij schrijven hier over de kat. Dat is de zwakke plek van de kant waar wij staan. Soortbeschrijvingen leveren labwerk, publicaties en aandacht op, en het is nooit vooraf duidelijk hoeveel daarvan bij de boswachters in de Yungas terechtkomt. Wie zegt dat deze ontdekking de soort redt, loopt op de feiten vooruit. Wat de publicatie wél hard maakt, is dat vier eerdere soortindelingen op uiterlijk onvoldoende bleken; dat is een resultaat dat blijft staan, ook als er geen euro naar Bolivia gaat.
Kijk vanavond of je eigen kat te herleiden is
Dichter bij huis is er één handeling die precies op dit principe rust: uiterlijk zegt weinig, registratie zegt alles. Log vanavond in bij de databank waar je kat staat geregistreerd en controleer of je chipnummer, adres en telefoonnummer nog kloppen. Verhuisd of nieuw nummer? Dan is dat vijf minuten werk waar je hem later mee terugkrijgt. Of je kat überhaupt naar buiten zou moeten, wegen we af in binnenkat of buitenkat; hoe vaak een controle bij de dierenarts nodig is, staat in hoe vaak moet een kat naar de dierenarts en wat dat betekent voor de jaren die je samen hebt in hoe oud wordt een kat.
Het volgende punt om op te letten is de beoordeling van de tilcayo als aparte soort op de rode lijst van de IUCN. Tot die er ligt, valt het dier onder de bredere status van de tijgerkat, en daarmee onder een beschermingsniveau dat voor een soort met een klein, versnipperd leefgebied waarschijnlijk te ruim is afgesteld.